అనుకోకుండా కొన్ని పరిచయాలు మన జీవితంలో సంతోషాన్ని తేవడంతో పాటుగా ఆత్మీయతను పంచుతాయి. తిలక్ గారితో పరిచయం అలాంటిదే. రోజు మాటలుండవు. అప్పుడప్పుడు పలకరింపులు. జయ ఆంటీ కూడా వారి ఇంటి పిల్లగానే చూస్తారు. నిన్న తిలక్ గారి 74వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా హైదరాబాద్ నుండి విజయవాడ వచ్చి కనకదుర్గమ్మ అమ్మవారి దర్శనం చేసుకుని, భోజనానికి పిలిచి, వారి ఆత్మీయుల పరిచయాన్ని కూడా అందించారు. ఆయురారోగ్యాలతో సంతోషంగా ఎప్పుడూ వుండాలని మనసారా కోరుకుంటూ…మరోసారి పుట్టినరోజు శుభాకాంక్షలు తిలక్ గారు..🙏
రెక్కకు కథ2
కథనం మంత్రిప్రగడ మార్కండేయులు గారు
2. బాధ్యత
లేదు
బంధాలు
అవసరార్థమే
కొందరు
పరాన్నజీవులు...!!
బంధం వెనుక బాధ్యత
“ఈ ఇంటిపై నీకేం హక్కుంది? సంతకం పెట్టు… లేకపోతే రేపే కోర్టుకెళ్తాను!”
సురేష్ అరుపుతో ఇంట్లోని నిశ్శబ్దం ఒక్కసారిగా చెదిరిపోయింది.
రమేష్ చేతిలో ఉన్న కాగితాన్ని నెమ్మదిగా టేబుల్పై పెట్టాడు.
“ఏమన్నావు?”
“అవును అన్నయ్యా! నాన్న చనిపోయి మూడేళ్లు అయింది. ఈ పాత ఇల్లు అలాగే ఉంచి ఏం లాభం? ఇల్లు అమ్మేసి వాటా పంచుకుందాం.”
రమేష్ సురేష్ వైపు నిశ్చలంగా చూశాడు.
“అమ్మ బతికే ఉంది.”
“అందుకే అంటున్నాను. ఆమెను నువ్వే చూసుకో. మాకు మా వాటా కావాలి.”
ఆ మాటలు పక్క గదిలో పడుకున్న లక్ష్మమ్మ చెవులకు స్పష్టంగా వినిపించాయి.
ఆమె కళ్లను మూసుకుంది.
“మాకు మా వాటా కావాలి…”
ఆ ఒక్క మాట ఆమె గుండెల్లో ఏదో గుచ్చుకున్నట్లైంది.
తాను పిల్లల్ని కనినప్పుడు ఎప్పుడైనా వాళ్లలో తన వాటా ఎంత అని లెక్కపెట్టిందా?
పెద్దవాడికి పాలు పోసిన రోజులు…
సురేష్ జ్వరంతో రాత్రంతా ఒడిలో పెట్టుకుని కూర్చున్న రాత్రులు…
శైలజ పెళ్లి కోసం దాచిన నగలు…
మోహన్ చదువుకోడానికి అమ్మిన తన బంగారు గాజులు…
అప్పుడు తాను ఏమీ లెక్కపెట్టలేదు.
“ఇప్పుడు వాళ్లు మాత్రం వాటా లెక్కపెడుతున్నారు…”
ఆమె కళ్ల చివర నీరు చేరింది.
అయినా పిల్లలపై కోపం రాలేదు.
“పిల్లలే కదా… ఏదో ఒక క్షణంలో కోపంతో మాట్లాడి ఉంటారు,” అని తన మనసునే తాను ఓదార్చుకుంది.
కానీ లోపల మరో ప్రశ్న మాత్రం ఆగలేదు.
“నన్ను ఎవరు చూసుకుంటారు?”
ఆ ప్రశ్నకు ఆమె దగ్గర సమాధానం లేదు.
రమేష్ తండ్రి చనిపోయిన రోజు నుంచి తల్లి బాధ్యతను తన భుజాలపై వేసుకున్నాడు.
మిగిలిన ముగ్గురికీ తమ తమ జీవితాలు.
సురేష్ వ్యాపారంలో నష్టపోయాడు.
మోహన్ ఉద్యోగం కోసం తిరిగాడు.
శైలజ తన కుటుంబ సమస్యల్లో మునిగిపోయింది.
అవసరం వచ్చినప్పుడల్లా మాత్రం అందరికీ అమ్మ గుర్తుకొచ్చేది.
“అమ్మ దగ్గర డబ్బు ఉందా?”
“అమ్మకు మందులు రమేష్ తెప్పిస్తున్నాడా?”
“అన్నయ్యా, అమ్మను నువ్వే చూసుకో…”
లక్ష్మమ్మ అన్నీ వింటూనే ఉండేది.
ఎవరినీ తప్పుపట్టేది కాదు.
తల్లి హృదయానికి పిల్లల తప్పులు కూడా వాళ్ల బాల్యంలానే కనిపిస్తాయి.
కానీ రాత్రిళ్లు అందరూ నిద్రపోయిన తర్వాత ఆమెకు ఒంటరిగా అనిపించేది.
తన పిల్లలందరూ ఉన్నారు.
అయినా తాను ఎందుకు ఒంటరిగా ఉన్నానో ఆమెకే అర్థం కాలేదు.
ఒక రోజు రమేష్కు ఆరోగ్యం బాగాలేక ఆసుపత్రికి వెళ్లాడు.
డాక్టర్ పరీక్షలు చేసి,
“చిన్న ఆపరేషన్ అవసరం. ఆలస్యం చేయకండి,” అన్నాడు.
రమేష్ ముగ్గురు తమ్ముళ్లకు, చెల్లెలికి ఫోన్ చేశాడు.
“నాకు కొంత డబ్బు అవసరం.”
ఒక్కొక్కరి దగ్గర ఒక్కో కారణం.
“ఇప్పుడు కుదరదు అన్నయ్యా…”
“పిల్లల ఫీజులు ఉన్నాయి…”
“జీతం ఇంకా రాలేదు…”
చివరగా సురేష్ అన్నాడు—
“నువ్వు ఎలాగైనా మేనేజ్ చేసుకోగలవు కదా అన్నయ్యా!”
ఆ మాట విన్న లక్ష్మమ్మకు గుండె బరువైంది.
రమేష్ ఎప్పుడూ ఎలా మేనేజ్ చేసుకున్నాడో ఎవరికీ కనిపించలేదు.
తన కోసం కాదు.
అందరి కోసం.
ఆ రోజు రాత్రి లక్ష్మమ్మ రమేష్ను పిలిచి,
“నాన్నా… నీకు నొప్పిగా ఉన్నా, వాళ్ల మీద కోపం పెట్టుకోకు,” అంది.
రమేష్ ఆశ్చర్యంగా చూశాడు.
“అమ్మా, నువ్వెందుకు ఎప్పుడూ వాళ్లనే కాపాడుతావు?”
లక్ష్మమ్మ కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉండి,
“తల్లి కదా నాన్నా… పిల్లల్ని నిందించడం నేర్చుకోదు. కానీ…” అంటూ ఆగిపోయింది.
“కానీ?”
“వాళ్లు ఒక్కసారి నా దగ్గర కూర్చుని ‘అమ్మా, నువ్వెలా ఉన్నావు?’ అని అడిగితే చాలు అనిపిస్తుంది.”
రమేష్ ఏమీ మాట్లాడలేకపోయాడు.
ఆ రాత్రి సురేష్ మళ్లీ ఇంటికి వచ్చాడు.
అతని కళ్లకు ఆ పాత పెట్టె కనిపించింది.
దాన్ని తెరిచాడు.
చిన్ననాటి ఫోటోలు… పాఠశాల రిపోర్ట్ కార్డులు… శైలజ పెళ్లి ఫోటో… మోహన్కు ఇచ్చిన బహుమతి…
అన్నీ తల్లి జాగ్రత్తగా దాచింది.
చివరగా తండ్రి చేతిరాతలో ఒక చిన్న కాగితం కనిపించింది—
“పిల్లలు ఎంత దూరమైనా వెళ్లినా, వాళ్లకు ఇల్లు ఎప్పుడూ తలుపులు తెరిచే ఉండాలి.”
సురేష్ కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి.
అతని చూపు మంచంపై ఉన్న తల్లి మీద పడింది.
ఒక్కసారిగా తన చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలు గుర్తొచ్చాయి.
“అమ్మా, నాకు ఆకలిగా ఉంది…”
“అమ్మా, స్కూల్ ఫీజు…”
“అమ్మా, నాకు కొత్త షర్ట్ కావాలి…”
తాను అడిగిన ప్రతిసారీ ఆమె ఏదో ఒకటి చేసి పెట్టింది.
కానీ తల్లి ఇప్పుడు ఏం అడిగింది?
ఏమీ కాదు.
అందుకే ఆమెను తాను మరింతగా మరిచిపోయాడు.
లక్ష్మమ్మ మేల్కొంది.
“సురేష్… నువ్వింకా వెళ్లలేదా?”
సురేష్ ఆమె దగ్గర కూర్చున్నాడు.
“అమ్మా…”
అతని గొంతు ఆగిపోయింది.
“నన్ను క్షమించమ్మా.”
లక్ష్మమ్మ అతని తలపై చేయి వేసింది.
“దేనికి నాన్నా?”
“నీ మీద ఉన్న బంధాన్ని… నీ ఇంటి విలువతో కొలిచాను.”
లక్ష్మమ్మ కళ్లలో నీళ్లు మెరిశాయి.
“నాకు ఇల్లు వద్దురా…”
ఆమె కొద్దిసేపు ఆగి,
“మీరు అప్పుడప్పుడైనా వచ్చి నా పక్కన కూర్చుంటే చాలు.”
సురేష్ ఆమె చేతిని గట్టిగా పట్టుకున్నాడు.
“ఇక నుంచి మేమే వస్తాం అమ్మా.”
అప్పటికే శైలజ కూడా అక్కడికి వచ్చింది.
తల్లి దగ్గర కూర్చుని ఆమె చేతిని పట్టుకుంది.
“అమ్మా… నేను కూడా తప్పు చేశాను. నా పిల్లల సమస్యలు చెప్పడానికి నీకు ఫోన్ చేశాను. కానీ నీ సమస్య ఏంటని ఎప్పుడూ అడగలేదు.”
మోహన్ తలదించుకుని నిలబడ్డాడు.
“నాకూ అదే తప్పు అమ్మా.”
లక్ష్మమ్మ ముగ్గురినీ చూసింది.
ఆమెకు వాళ్ల మాటల కంటే వాళ్ల ముఖాలే ఎక్కువ చెప్పాయి.
ఎన్నో రోజులుగా తనలో పేరుకుపోయిన బాధకు ఆ రాత్రి కొంచెం చోటు దొరికింది.
ఆమె వాళ్లను క్షమించిందా?
తల్లి కాబట్టి, బహుశా చాలా కాలం క్రితమే క్షమించి ఉండొచ్చు.
కానీ ఆ క్షమకు ఇప్పుడు ఒక తోడు దొరికింది—
వాళ్లలో పుట్టిన బాధ్యత.
ఆ రాత్రి ఇల్లు అమ్మే మాట ఎవరూ మాట్లాడలేదు.
రమేష్ మందులు సర్దాడు.
సురేష్ నీళ్లు తీసుకొచ్చాడు.
మోహన్ దుప్పటి సరిచేశాడు.
శైలజ తల్లి జుట్టు దువ్వింది.
లక్ష్మమ్మ వాళ్లందరినీ చూస్తూ ఉంది.
“ఏమమ్మా?” అని శైలజ అడిగింది.
లక్ష్మమ్మ చిన్నగా నవ్వింది.
“ఏమీ లేదమ్మా… ఇంతమంది పిల్లలు ఉన్నా, ఇన్నాళ్లు నేను ఒంటరిగా ఉన్నాననిపించింది. ఇప్పుడు మాత్రం… ఇంట్లో మనుషులు ఉన్నట్టుంది.”
ఎవరూ సమాధానం చెప్పలేదు.
లక్ష్మమ్మ ఒక్కొక్కరి చేతిని తన చేతిలోకి తీసుకుంది.
ఆమెకు ఆ క్షణంలో ఇల్లు ఎంత విలువైనదో తెలియలేదు.
కానీ ఇంట్లో మళ్లీ పిల్లల అడుగుల శబ్దం వినిపించడం ఎంత విలువైనదో మాత్రం తెలిసింది.
ఆమె తండ్రి ఫోటో ముందు దీపం వెలిగించింది.
కొద్దిసేపు ఆ దీపాన్ని చూస్తూ నిలబడింది.
“చూస్తున్నావా?” అని భర్త ఫోటోను చూస్తూ మెల్లగా అంది.
“మన పిల్లలు… ఇంకా మన పిల్లలే.”
ఆమె పెదవులపై చిరునవ్వు వచ్చింది.
ఆ రాత్రి ఆ ఇంట్లో ఎవ్వరూ పెద్ద మాటలు మాట్లాడలేదు.
కానీ చాలా రోజుల తర్వాత, ఒక తల్లి తన పిల్లల మధ్య తాను పరాయి కాదనే అనుభూతితో నిద్రపోయింది.
36. అన్నీ
అందుబాటులోనే
అందుకునే
అవకాశమే లేదు
తత్వం
బోధపడాలి...!!
విశ్లేషణ:
“అన్నీ అందుబాటులోనే – అందుకునే అవకాశమే లేదు; తత్వం బోధపడాలి...!!”
ఈ భావకవిత జీవితంలోని ఒక గొప్ప వాస్తవాన్ని అత్యంత సరళంగా, కానీ గంభీరమైన తాత్త్వికతతో ప్రతిపాదిస్తుంది. ప్రపంచంలో ఎన్నో అవకాశాలు, సంపదలు, జ్ఞానసంపత్తులు, సంబంధాలు మన కళ్లముందే ఉన్నా, వాటన్నింటినీ అందుకోవడం ప్రతి మనిషికి సాధ్యం కాదు. అందుబాటులో ఉండటం వేరు – అందుకునే అర్హత, సమయం, అదృష్టం, సామర్థ్యం కలగడం వేరు. ఈ అంతరాన్ని గ్రహించినప్పుడే జీవన తత్వం అర్థమవుతుంది.
సంస్కృతంలో “కాలః కర్మ చ దైవం చ ఫలసిద్ధేః కారణత్రయం” అని ఒక న్యాయం ఉంది. కాలం, కృషి, దైవానుగ్రహం ఈ మూడు కలిసొస్తేనే ఫలితం సిద్ధిస్తుంది. కేవలం కోరికలు ఉంటే సరిపోదు; వాటిని సాధించే యోగ్యత, ఓర్పు, పట్టుదల కూడా అవసరమే. అందుకే “తత్వం బోధపడాలి” అనే చివరి పాదం మనిషిలో వివేకాన్ని మేల్కొలిపే సందేశంగా నిలుస్తుంది.
జానపదంలో “చెరువు నిండా నీళ్లు ఉన్నా, చేతిలోని దోసిలి ఎంత మోస్తే అంతే”, “ఆకాశం నిండా చుక్కలున్నా, గుప్పిట్లో ఒక్కటీ పడదు” అనే నానుడులు ఇదే జీవన సత్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆశలకు హద్దులుండవు; కానీ జీవితానికి పరిమితులు ఉంటాయి. ఆ పరిమితులను అంగీకరించి ముందుకు సాగినవాడే నిజమైన జ్ఞాని.
ఈ భావకవిత మనకు అందించే సందేశం ఎంతో విలువైనది. ప్రపంచం మన ముందు అపారమైన అవకాశాలను పరిచినా, వాటన్నింటినీ సొంతం చేసుకోవాలనే అత్యాశ అవసరం లేదు. మనకు లభించిన అవకాశాన్ని సద్వినియోగం చేసుకుంటూ, లభించనిదానిపై వ్యర్థమైన ఆవేదన చెందకుండా జీవించడం నిజమైన తత్వజ్ఞానం. వివేకంతో కోరికలను నియంత్రించుకున్నప్పుడే జీవితం ప్రశాంతమవుతుంది; అదే ఈ సూక్తి అందించే శాశ్వత జీవన దర్శనం.
35. మనమేమన్నా
నిజాయితీపరులమా!
మనం రాసిన రాతలో
మనమూ వున్నాం కదా!
మర్చిపోతే
ఎలా మాస్టారూ...!!
విశ్లేషణ:
“మనమేమన్నా నిజాయితీపరులమా! మనం రాసిన రాతలో మనమూ వున్నాం కదా! మర్చిపోతే ఎలా మాస్టారూ..!!”
ఈ భావకవిత ఆత్మపరిశీలనకు ఆహ్వానించే ఒక పదునైన ప్రశ్న. ఇతరులను విమర్శించడం, నీతులు బోధించడం, ఆదర్శాల గురించి ఉపన్యాసాలు ఇవ్వడం సులభమే. కానీ తాను చెప్పే విలువలను తాను ఎంతవరకు ఆచరిస్తున్నాడు? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం చెప్పుకోవడం అంత తేలిక కాదు. అదే ఆలోచనను కవి వ్యంగ్యమిశ్రిత శైలిలో “మర్చిపోతే ఎలా మాస్టారూ!” అనే ముగింపుతో హృదయాలను తాకేలా పలికించారు.
సంస్కృతంలో “ఆత్మానం పరిశీలయేత్” అనే సూక్తి ముందుగా తనను తాను పరిశీలించుకోవాలని బోధిస్తుంది. అలాగే “యథా చరతి శ్రేష్ఠః తథా ఇతరః జనః” అని భగవద్గీత చెబుతుంది. అంటే, తాను ఆచరించని ధర్మాన్ని ఇతరులకు బోధించడం అసంపూర్ణం. నిజాయితీ అనేది నోటిలో ఉండే మాట కాదు; నడవడికలో ప్రతిఫలించే గుణం.
జానపదంలో “ఇతరుల కంట్లో నలుసు కనిపిస్తుంది, తన కంట్లో దూల కనిపించదు” అనే సామెత తరతరాల అనుభవానికి ప్రతిబింబం. మనం రాసే ప్రతి అక్షరంలో మన అనుభవాలు, మన బలహీనతలు, మన ఆశలు, మన లోపాలు ఏదో ఒక రూపంలో ప్రతిఫలిస్తూనే ఉంటాయి. రచయిత తన రచనకు బయట ఉండడు; అతని మనస్సు, మానసిక స్థితి, విలువలు ఆ రచనలో ప్రతిబింబిస్తాయి.
“మనం రాసిన రాతలో మనమూ వున్నాం కదా!” అనే పాదం సాహిత్యానికి ఒక గొప్ప నిర్వచనం. ప్రతి కవితలో కవి కొంత ఉంటాడు, ప్రతి కథలో రచయిత అనుభవం కొంత దాగి ఉంటుంది, ప్రతి భావంలో మనిషి అంతరంగం ఏదో రూపంలో వెలుగుతుంది. అందుకే అక్షరాలు కేవలం మసితో రాయబడవు; అవి అనుభవాలతో, ఆత్మసాక్షితో, అంతర్మథనంతో రూపుదిద్దుకుంటాయి.
ఈ భావకవిత మనకు అందించే సందేశం స్పష్టమైనది. ఇతరులకు తీర్పు చెప్పే ముందు మనల్ని మనం పరిశీలించుకోవాలి. నిజాయితీ గురించి మాట్లాడే ప్రతి మనిషి తన జీవితం కూడా అదే అద్దంలో చూసుకోవాలి. ఎందుకంటే మనం సృష్టించే ప్రతి అక్షరంలో మన ఆత్మ ప్రతిబింబం ఉంటుంది; దానిని మరచిపోవడం అంటే మనల్ని మనమే మరచిపోవడమే.
సజీవమైనా
నిర్జీవమైనా
చేతనలో
చేరువుగా
చెంతనున్న
అనుభూతులు
మాధుర్యమైనా
మమకారమైనా
మనసులో
మెండుగా
నిండిన
గురుతులు
నేనంటూ
నాకు లేని
జీవితంలో
సంతోషాలను
దాచేసిన
దుఃఖాలు
ఏకాంతాన్ని
ఏమార్చి
ఏకాకితనాన్ని
మిగిల్చిన
అహపు
ఆధిపత్యాలు
అవసరాలకు
అనుగుణంగా
రంగుల రూపాలను
బయటేసుకునే
బంధాల
అనుబంధాలు
నమ్మిన
పాశాలు
నట్టేట ముంచితే
మాకేమంటూ
చోద్యం చూస్తున్న
చుట్టరికాలు
పలుకుల
ములుకులు
పేగుబంధాలు
చల్లుతుంటే
పగలబడి నవ్వుతున్న
పరాయితనాలు
లోపాల
లొసుగులు
మావికావంటూ
మంచితనపు
ముసుగుల
తొడుగులు
పారాడే
పసితనాల నుండి
పరుగులు పెడుతూ
పడుతూ లేస్తూ
వార్ధక్యాన్ని అందిపుచ్తుకున్న
మనిషి నైజాలు
ఏమార్చలేని
కాలానికి
సమాధానం
చెప్పాల్సిన రోజుతో
సహచర్యం చేయక తప్పని
కర్మ లిఖితాలు..!!
1. వద్దనుకునే
బంధాలు
విదిలించుకోలేని
పాశాలు
మనసు
సున్నితమైనది...!!
ఈ రెక్కకు మంత్రిప్రగడ మార్కండేయులు గారు రాసిన చిన్న కథను ఇక్కడ చదివి మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.
మనఃపూర్వక ధన్యవాదాలు మంత్రిప్రగడ మార్కండేయులు గారు..
కథ..
ఋణానుబంధం..!!
ఆ రోజు సాయంత్రం అరవింద్ పిల్లలతో కలిసి ఇంటి ముందున్న వేపచెట్టు కింద కూర్చున్నాడు. చిన్న మనవరాలు అక్కడే ఆడుకుంటూ ఉండగా, సీతమ్మ వంటింట్లోకి వెళ్లి అందరికీ టీ తీసుకొచ్చింది.
“నాన్నమ్మా… ఈ ఇల్లు చాలా బాగుంది. మనం ఇక్కడే ఉండిపోవచ్చా?” అని మనవరాలు అమాయకంగా అడిగింది.
సీతమ్మ నవ్వింది.
“ఇది నీ నాన్న ఇల్లు కూడా కదమ్మా!”
అరవింద్ ఆ మాట విని తల్లి వైపు చూశాడు.
కొద్దిసేపు ఏమీ మాట్లాడలేదు.
తర్వాత మెల్లగా అన్నాడు—
“అమ్మా… నిన్ను ఈ ఇంటి నుంచి తీసుకెళ్లాలని అనుకున్నాను. కానీ ఇప్పుడు అర్థమైంది. నువ్వు ఈ ఇంటిని వదలలేకపోవడం కాదు… ఈ ఇల్లు నిన్ను వదలడం లేదు.”
సీతమ్మ చిరునవ్వు నవ్వింది.
“ఇల్లు కాదు నాన్నా… జ్ఞాపకాలు.”
అరవింద్ తల్లి పక్కన కూర్చున్నాడు. ఆమె చేతిని తన చేతిలోకి తీసుకున్నాడు.
“నేను దూరంగా ఉన్నా… ఇక నుంచి నువ్వు ఒంటరిగా ఉన్నట్టు అనిపించకుండా చూస్తాను.”
“అంతే చాలు,” అంది సీతమ్మ.
ఆ మాటతో ఇద్దరి మధ్య మిగిలిన దూరం కూడా కరిగిపోయింది.
రాత్రి అరవింద్ పిల్లలను తీసుకుని వెళ్లేటప్పుడు గుమ్మం దగ్గర ఆగి ఒక్కసారి వెనక్కి చూశాడు. సీతమ్మ గుమ్మంలో నిలబడి ఉంది. ఆమె ముఖంలో ఎప్పటిలా ఒంటరితనం లేదు.
కారు కదిలింది.
వేపచెట్టు ఆకులు గాలికి కదిలాయి.
సీతమ్మ లోపలికి వెళ్లి భర్త ఫోటో ముందు దీపం వెలిగించింది. కాసేపు ఆ ఫోటోను చూస్తూ నిలబడి, నెమ్మదిగా అంది—
“మన కొడుకు మారిపోయాడు.”
ఆమె కళ్లలో నీళ్లు మెరిశాయి. కానీ ఈసారి అవి బాధ కన్నీళ్లు కావు.
కొన్ని బంధాలు మనకు బాధ కలిగిస్తాయి.
కొన్ని బంధాల నుంచి దూరంగా వెళ్లాలనిపిస్తుంది.
అయినా మనసు వాటిని పూర్తిగా వదులుకోదు.
ఎందుకంటే మనిషి బంధాలను మాత్రమే కాదు—ఆ బంధాల్లో దాచుకున్న జ్ఞాపకాలను కూడా ప్రేమిస్తాడు.
సీతమ్మ దీపాన్ని ఆర్పకుండా గదిలోకి వెళ్లింది.
బయట వేపచెట్టు ఆకులు ఇంకా కదులుతూనే వున్నాయి.
34. చెప్పుకోవడానికే
అన్నీ
చేతికి
అందేవి కాదు
మానవ
సంబంధాలు...!!
విశ్లేషణ:
“చెప్పుకోవడానికే అన్నీ – చేతికి అందేవి కాదు; మానవ సంబంధాలు...!!”
ఈ భావకవిత మానవ సంబంధాల స్వరూపాన్ని అత్యంత సరళంగా, కానీ గంభీరమైన తాత్త్వికతతో ఆవిష్కరిస్తుంది. ప్రపంచంలో కొన్ని విషయాలు మాటల్లో చెప్పుకోవడానికి ఎంతో అందంగా అనిపించినా, ఆచరణలో వాటిని పొందడం అంత సులభం కాదు. ముఖ్యంగా మానవ సంబంధాలు కొనుగోలు చేసే వస్తువులు కావు; అవి నమ్మకం, ప్రేమ, త్యాగం, పరస్పర గౌరవం అనే విలువలతో నిర్మితమయ్యే అమూల్యమైన అనుబంధాలు.
సంస్కృతంలో “స్నేహో న క్రయవిక్రయః” అనే సూక్తి ఉంది. అంటే, స్నేహం అనేది కొనుక్కునే వస్తువు కాదు. అలాగే “హృదయం హృదయేనైవ జయతే” అనే భావం, హృదయాన్ని గెలవగలిగేది మరో హృదయమేనని తెలియజేస్తుంది. సంపదతో మనుషులను దగ్గరకు రప్పించవచ్చు, కానీ నిజమైన ఆత్మీయతను మాత్రం సంపాదించలేం.
జానపదంలో “డబ్బుతో ఇల్లు కట్టొచ్చు, మనసులు కట్టలేం”, “చెట్టు నీడను నాటలేం, పెంచుకోవాలి” అనే నానుడులు ఇదే జీవిత సత్యాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేస్తాయి. ఆప్యాయతతో నాటిన బంధం వటవృక్షంలా తరతరాలకు నీడనిస్తుంది. స్వార్థంతో ఏర్పడిన సంబంధం వర్షంలో కరిగిపోయే ఇసుకగోడలా క్షణాల్లో కూలిపోతుంది.
ఈ సూక్తి మనకు అందించే సందేశం ఎంతో విలువైనది. మానవ సంబంధాలు మాటలతో నిలవవు, మనసులతో నిలుస్తాయి. చెప్పుకోవడం సులభం; నిలబెట్టుకోవడం కష్టం. ప్రేమ, విశ్వాసం, క్షమ, పరస్పర ఆదరణ ఉన్న చోటే నిజమైన అనుబంధాలు పుడతాయి. అందుకే జీవితంలో సంపద కంటే సత్సంబంధాలే గొప్ప సంపద అని ఈ భావకవిత హృదయాన్ని హత్తుకునే రీతిలో గుర్తుచేస్తుంది.
32. మనం
గుర్తుంచుకోవడం
మనల్ని
గుర్తించడం
తేడా తెలుసుకుని
మసలుకోవాలి...!!
విశ్లేషణ:
“మనం గుర్తుంచుకోవడం–మనల్ని గుర్తించడం; తేడా తెలుసుకుని మసలుకోవాలి...!!”
ఈ భావకవిత మానవ సంబంధాలలో జ్ఞాపకం మరియు గుర్తింపు మధ్య ఉన్న సూక్ష్మమైన వ్యత్యాసాన్ని ఎంతో గంభీరంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. మనం ఎవరినైనా గుర్తుంచుకోవడం అంటే వారిని మన హృదయంలో నిలుపుకోవడం. కానీ మనల్ని ఎవరైనా గుర్తించడం అంటే మన వ్యక్తిత్వం, మన ప్రవర్తన, మన విలువలను అంగీకరించి గౌరవించడం. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడాను అర్థం చేసుకున్నప్పుడే జీవితం సమతుల్యంగా సాగుతుంది.
సంస్కృతంలో “ఆత్మానం విద్ధి” అనే మహావాక్యం ముందుగా తనను తాను తెలుసుకోవాలని ఉపదేశిస్తుంది. అలాగే “యశః కాయేన న లభ్యతే, గుణైః లభ్యతే” అనే భావం ప్రకారం, పేరు ప్రతిష్ఠలు రూపం వల్ల కాదు, గుణగణాల వల్ల వస్తాయి. అందువల్ల మనల్ని ఇతరులు గుర్తించాలంటే ముందు మన జీవన విధానం గుర్తించదగ్గదిగా ఉండాలి.
జానపదంలో “మంచి మనిషిని పేరు కాదు, పనే గుర్తు చేస్తుంది”, “చెట్టు నీడను చూసి కాదు, ఫలాన్ని చూసి గుర్తిస్తారు” అనే నానుడులు ఇదే సత్యాన్ని ప్రతిధ్వనింపజేస్తాయి. మనం ఎంతమందిని గుర్తుంచుకున్నామన్నది కంటే, ఎంతమంది మన మంచితనాన్ని గుర్తుంచుకునేలా జీవించామన్నదే జీవితానికి అసలు కొలమానం.
“తేడా తెలుసుకుని మసలుకోవాలి” అనే చివరి పాదం ఈ సూక్తికి జీవం పోస్తుంది. ప్రతి పరిచయం శాశ్వతం కాదు, ప్రతి జ్ఞాపకం పరస్పరం ఉండకపోవచ్చు. అందుకే గుర్తింపు కోసం ఆరాటపడకుండా, గౌరవం కోసం నటించకుండా, సద్గుణాలతో జీవించడం అవసరం. నిజమైన వ్యక్తిత్వం ప్రచారం వల్ల కాదు, ప్రవర్తన వల్ల వెలుగులోకి వస్తుంది.
ఈ భావకవిత మనకు అందించే సందేశం స్పష్టమైనది. మనం ఎవరినైనా గుర్తుంచుకోవడం ఒక భావోద్వేగం; మనల్ని ఇతరులు గుర్తించడం మన జీవన విలువలకు లభించే గౌరవం. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని గ్రహించి వినయంతో, వివేకంతో, మానవీయతతో మసలుకున్నప్పుడే జీవితం పరిపూర్ణమవుతుంది.
31. అహం
అదిలిస్తుంది
ఆప్యాయత
అక్కున చేర్చుకుంటుంది
ఏదైనా
బంధమే మరి...!!
విశ్లేషణ:
“అహం అదిలిస్తుంది–ఆప్యాయత అక్కున చేర్చుకుంటుంది; ఏదైనా బంధమే మరి...!!”
ఈ భావకవిత మానవ సంబంధాల రెండు విభిన్న పార్శ్వాలను అత్యంత సున్నితంగా, తాత్త్వికంగా ప్రతిబింబిస్తుంది. అహంకారం అనేది హృదయాల మధ్య గోడలను నిర్మిస్తుంది; ఆప్యాయత ఆ గోడలను కూల్చి మనుషులను ఒకే ఒడిలో చేర్చుతుంది. ఈ రెండు భావాలు కూడా బంధాల చుట్టూనే తిరుగుతాయి. కానీ ఒకటి విభేదాలకు దారితీస్తే, మరొకటి అనుబంధాలకు ఆలంబనగా నిలుస్తుంది.
సంస్కృతంలో “అహంకారో వినాశాయ, వినయో భూషణం నృణామ్” అనే సూక్తి ప్రసిద్ధి. అహంకారం వినాశనానికి కారణమైతే, వినయం మనిషికి నిజమైన ఆభరణమని దాని భావం. రామాయణంలో రావణుడి అహంకారం అతని సామ్రాజ్యాన్నే నాశనం చేసింది. అదే శ్రీరాముని ఆప్యాయత, వినయం వానరుల నుండి విభీషణుడి వరకు అందరినీ తనవారిగా మార్చింది.
జానపదంలో “మాట మంచిదైతే ఊరు మనదే”, “మమకారం మట్టినీ బంగారంగా మారుస్తుంది” అనే నానుడులు ఇదే జీవనసత్యాన్ని ప్రతిపాదిస్తాయి. ప్రేమతో పలికిన చిన్న పలకరింపే జీవితాంతం హృదయంలో నిలిచిపోతుంది; అయితే అహంకారంతో పలికిన గొప్ప మాట మాత్రం క్షణాల్లోనే బలమైన బంధాలను సైతం ఛిన్నాభిన్నం చేస్తుంది.
“ఏదైనా బంధమే మరి” అనే చివరి పాదం ఈ రెక్కకు గుండెకాయ వంటిది. అహంకారం కూడా ఒక బంధమే – అది మనిషిని తన స్వీయ గర్వానికి బానిసను చేస్తుంది. ఆప్యాయత కూడా ఒక బంధమే – అది హృదయాలను హృదయాలతో కలిపి మానవత్వానికి సేతువుగా నిలుస్తుంది. తేడా ఒక్కటే: అహం దూరం చేస్తుంది, ఆప్యాయత దగ్గర చేస్తుంది.
ఈ భావకవిత మనకు అందించే సందేశం స్పష్టమైనది. అహంకారంతో ఏర్పడే బంధం సంకెళ్ల వంటిది; ఆప్యాయతతో ఏర్పడే బంధం పూలదండ వంటిది. మనిషి జీవితాన్ని అందంగా నిలబెట్టేది అధికారం కాదు, ఆత్మీయత; గర్వం కాదు, గుండెను గెలిచే ప్రేమ. అందుకే శాశ్వతంగా నిలిచేది అహం కాదు, ఆప్యాయతతో అల్లుకున్న అనుబంధమే.
30. వెలుతురు
చూడలేని వాస్తవాలు
చీకటి చుట్టాలై
బతికేస్తూ
ఆశల
విహంగాలు...!!
విశ్లేషణ:
“వెలుతురు చూడలేని వాస్తవాలు – చీకటి చుట్టాలై బతికేస్తూ; ఆశల విహంగాలు..!!”
ఈ భావకవిత సమాజంలో దాగి ఉన్న అనేక చేదు నిజాలను, వాటి మధ్యన కూడా రెక్కలు విప్పి ఎగరాలని తపించే ఆశలను అద్భుతమైన ప్రతీకలతో ఆవిష్కరిస్తుంది. వెలుతురు చూడలేని వాస్తవాలు అంటే వెలుగులోకి రాని సత్యాలు, అణచివేయబడిన జీవితాలు, చెప్పుకోలేని బాధలు. అవి చీకటి చుట్టాలై కాలగర్భంలో నిశ్శబ్దంగా జీవిస్తూ ఉంటాయి. అయినప్పటికీ మనిషి హృదయంలోని ఆశ మాత్రం ఎన్నడూ చావదు; అది ఆకాశాన్ని చేరాలనే తపనతో విహంగంలా ఎగురుతూనే ఉంటుంది.
సంస్కృతంలో “ఆశా నామ మనుష్యాణాం కాచిదాశ్చర్య శృంఖలా” అనే సూక్తి ప్రసిద్ధి. ఆశ అనే అదృశ్య బంధమే మనిషిని నిరాశలోనూ నిలబెడుతుంది. అలాగే “తమసోమా జ్యోతిర్గమయ” అనే ఉపనిషత్తుల ప్రార్థన చీకటి నుంచి వెలుగువైపు నడిపించమని వేడుకుంటుంది. ఈ కవితలో కూడా చీకటి, వెలుతురు, ఆశ అనే మూడు ప్రతీకలు జీవన తాత్త్వికతను గాఢంగా ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
జానపదంలో పల్లె రైతు వరుస కరువులతో నష్టపోయినా, మరుసటి వాన కోసం విత్తనాన్ని దాచుకుంటాడు. పేదవాడి గుడిసెలో దీపం మసకబారినా, ఉదయించే సూర్యుడిపై నమ్మకం చావదు. అలాగే ఎన్నో కష్టాల నడుమ బతికే మనుషులు తమ కలలను విడిచిపెట్టకుండా ఆశల రెక్కలతో రేపటిని చేరుకోవాలని ప్రయత్నిస్తూనే ఉంటారు.
ఈ సూక్తి మనకు ఒక గంభీరమైన జీవన సందేశాన్ని అందిస్తుంది. సత్యాలు కొన్నిసార్లు చీకటిలోనే బంధించబడవచ్చు, కానీ ఆశ అనే విహంగాన్ని ఏ చీకటీ శాశ్వతంగా బంధించలేడు. కాలం మారుతుంది, వెలుగు వస్తుంది, దాగి ఉన్న వాస్తవాలు వెలుగులోకి వస్తాయి. అందుకే ఆశను కోల్పోని హృదయం ఎన్నటికీ ఓడిపోదు; చీకటిని చీల్చుకుని ఎగిరే విహంగమే చివరికి ఆకాశాన్ని సొంతం చేసుకుంటుంది.
29. సారాయో
గంజాయో
ఎవడి యాపారం
వాడిది
ప్రపంచాన్ని
ఆక్రమించేయడమే...!!
విశ్లేషణ:
“సారాయ –గంజాయో; ఎవడి యాపారం వాడిది; ప్రపంచాన్ని ఆక్రమించేయడమే...!!”
ఈ భావకవిత ఆధునిక సమాజంలో వ్యాపార దురాశ, వ్యసన సంస్కృతి, లాభాపేక్షల వెనుక దాగి ఉన్న ప్రమాదకర వాస్తవాన్ని పదునైన వ్యంగ్యంతో ఆవిష్కరిస్తుంది. సారాయి అయినా, గంజాయి అయినా – వాటి వెనుక ఉన్న లక్ష్యం మానవ సంక్షేమం కాదు; ప్రపంచాన్ని తమ మార్కెట్గా మార్చుకోవాలనే వ్యాపార ధోరణి అని కవి సూటిగా ఎత్తిచూపారు.
సంస్కృతంలో “లోభః పాపస్య కారణమ్” అనే సూక్తి ప్రసిద్ధి. లోభమే అనేక అనర్థాలకు మూలమని దాని భావం. ధనార్జనే పరమావధిగా మారినప్పుడు ధర్మం, మానవత్వం, సమాజ శ్రేయస్సు వంటి విలువలు వెనుకబడిపోతాయి. అప్పుడే మనిషి ఆరోగ్యం కంటే ఆదాయానికి, సంస్కారం కంటే స్వార్థానికి ప్రాధాన్యం పెరుగుతుంది.
జానపదంలో “కాసుకోసం కళ్లూ అమ్మకూడదు”, “లాభం కోసం లోకాన్ని కాల్చవద్దు” అనే పెద్దల మాటలు ఇదే జీవిత సత్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. కొందరు వ్యాపారులు తమ వస్తువు సమాజానికి మేలు చేస్తుందా లేదా అనే ప్రశ్నకన్నా, అది ఎంత ఎక్కువ మందికి చేరి ఎంత లాభం తెస్తుందనే లెక్కలనే ముందుంచుతారు. ఫలితంగా యువత, కుటుంబాలు, సమాజం వ్యసనాల బారిన పడే ప్రమాదం ఏర్పడుతుంది.
“ప్రపంచాన్ని ఆక్రమించేయడమే” అనే చివరి పాదం కేవలం ఒక వ్యాపారాన్ని మాత్రమే సూచించదు; లాభాపేక్షతో నడిచే ఏ వ్యాపారమైనా తన పరిధిని విస్తరించి మనుషుల ఆలోచనలను, అలవాట్లను, జీవనశైలిని ప్రభావితం చేయాలనే ధోరణిని ప్రతిబింబిస్తుంది. అది కేవలం వస్తువుల వ్యాప్తి కాదు, విలువలపై కూడా ప్రభావం చూపే ప్రక్రియ.
ఈ సూక్తి మనకు అందించే సందేశం స్పష్టమైనది. వ్యాపారం సమాజాభివృద్ధికి దోహదపడాలి గానీ, వ్యసనాలను పెంచి మానవ జీవితాలను బలహీనపరిచే సాధనంగా మారకూడదు. లాభం కంటే లోకక్షేమం గొప్పదనే విలువను నిలబెట్టినప్పుడే నిజమైన నాగరికత పరిపుష్టి చెందుతుంది.
28. ఆలంబన
దొరికితే చాలు
అందంగా
అల్లుకుపోతాయి
రేపటి
చింత లేదు...!!
విశ్లేషణ:
“ఆలంబన దొరికితే చాలు – అందంగా అల్లుకుపోతాయి; రేపటి చింత లేదు...!!”
ఈ భావకవిత మానవ జీవితంలో ఆధారం, అనుబంధం, ఆశ్రయం అనే మూడు అంశాల తాత్త్వికతను ఎంతో సున్నితంగా ఆవిష్కరిస్తుంది. తీగకు ఒక చెట్టు దొరికితే అది పచ్చగా అల్లుకున్నట్లే, మనసుకు ఒక నమ్మకం, జీవితానికి ఒక ఆలంబన దొరికితే మనిషి తన ఉనికిని మరింత అర్థవంతంగా మలుచుకుంటాడు. ఆ ఆధారమే అతనికి ధైర్యాన్ని, దిశను, ఆశను ప్రసాదిస్తుంది.
సంస్కృతంలో “ఆశ్రయో హి మహతాం బలమ్” అనే సూక్తి ఉంది. అంటే, సరైన ఆశ్రయం లభిస్తే సామాన్యుడూ అసామాన్యుడిగా ఎదగగలడు. అలాగే “లతా వృక్షమాశ్రితా వర్ధతే” అనే న్యాయం తీగ చెట్టును ఆశ్రయించినప్పుడే విస్తరించి వికసిస్తుందని చెబుతుంది. ఇదే భావాన్ని కవి “అందంగా అల్లుకుపోతాయి” అనే ప్రతీకతో ఎంతో సహజంగా వ్యక్తీకరించారు.
జానపదంలో పల్లె గుడిసె ముందు పెరిగే సొరకాయ తీగ ఒక చిన్న కర్రను ఆధారంగా చేసుకుని ఇంటి పైకప్పు వరకు అల్లుకుంటుంది. అలాగే కుటుంబంలో ప్రేమ, నమ్మకం, ఆప్యాయత అనే ఆలంబన దొరికితే చిన్న జీవితం కూడా ఆనందవనంగా మారుతుంది. ఆశ్రయం లేని పక్షి గూడు కోసం వెతికినట్లే, మనిషి హృదయం కూడా ఆత్మీయత కోసం నిరంతరం అన్వేషిస్తూనే ఉంటుంది.
“రేపటి చింత లేదు” అనే చివరి పాదం ఈ కవితకు జీవం పోస్తుంది. నిజమైన ఆలంబన ఉన్న చోట భయం తగ్గుతుంది, విశ్వాసం పెరుగుతుంది, భవిష్యత్తుపై ధైర్యం కలుగుతుంది. ఎందుకంటే బలమైన బంధాలు ఉన్న మనసుకు రేపటి అనిశ్చితి భారంగా అనిపించదు.
ఈ సూక్తి అందించే సందేశం స్పష్టమైనది. జీవితంలో సంపద కంటే నమ్మకమైన ఆలంబన గొప్పది; ఆస్తుల కంటే ఆత్మీయత విలువైనది. సరైన ఆశ్రయం దొరికిన హృదయం భవిష్యత్తును భయపడదు, విశ్వాసంతో వర్తమానాన్ని అందంగా అల్లుకుంటూ ముందుకు సాగుతుంది.
Template by:
